Sekswerk of prostitutie? – Anja van Aken
Sekswerk of prostitutie? – Anja van Aken
Jaarlijks loop ik één of twee marathons. Langs de kant van de weg staan vaak toeschouwers met kartonnen borden met handgeschreven aanmoedigingen of flauwe grappen. Zo zag ik eens een bord met de tekst: ‘If a marathon was easy, they called it football’.
Met een man die fanatiek voetballiefhebber is, een ietwat gewaagde uitspraak. Maar we kunnen dat van elkaar hebben. We maken er grappen over, maar daaronder ligt altijd ruimte voor de ander. We gunnen elkaar de trainingen, de wedstrijden en de tijd met sportvrienden. Het onderscheid is ook prettig, we hoeven niet hetzelfde te doen. Gelukkig ook maar want ik kan totaal niet voetballen. Elkaar ruimte gunnen, daar gaat het om.
Lauwe koffie & schaamte
Ruimte is wat ik mis tijdens een landelijke kennisdag waar ik in een grote zaal met inspirerende sprekers, gedreven ervaringsdeskundigen, politie, hulpverleners en beleidsmakers zit. Terwijl mijn koffie alweer lauw geworden is, kookt het vanbinnen. Prostitutie en uitbuiting worden voortdurend in één adem genoemd, alsof het hetzelfde is. En ik schaam me ervoor. Ik ontken niet dat ze samen voorkomen, maar het zijn zeker geen synoniemen. Uitbuiting is iets anders dan prostitutie. Alsof je bij hardlopen zegt dat het gewoon snelwandelen is. No way.
Expositie van sekswerkers
Een paar weken later, op een landelijke beleidsmiddag, gebeurt iets soortgelijks. In de ruimte staat een expositie van sekswerkers en verschillende initiatieven worden met enthousiasme gedeeld. Toch voel ik die middag vooral ongemak en teleurstelling. Het woord prostitutie wordt tijdens de bijeenkomst zorgvuldig vermeden, uit angst voor stigmatisering. Er wordt alleen gesproken over sekswerk, omdat dat staat voor vrije keuze en autonomie. De indruk wordt gegeven dat er in dit werkveld geen misstanden voorkomen.
Sekswerk of prostitutie?
In beide zalen zie ik hetzelfde patroon: het onderwerp wordt opgeknipt in teams. Je staat óf bij de marathon óf bij het voetbal. Bij sekswerk óf bij prostitutie. Er wordt gesproken over wij en zij. Maar waarom moet ik, als ik bepaalde woorden gebruik, automatisch een team kiezen?
Mijn standpunt wordt regelmatig gehoord als anti-sekswerk. Niet omdat ik tegen mensen ben die in de seksindustrie werken, integendeel. Ik voel me sterk met hen verbonden. Dat komt waarschijnlijk omdat ik deel wat ik om me heen zie. Dit gaat over mensen die werken vanuit noodzaak: armoede, verslaving, dwang of het ontbreken van alternatieven. Daarbij zal ik ook blijven delen dat seks iets is wat je hebt met iemand die je kiest en dat een lichaam grenzen heeft.
Heb ik daarmee het team van prostitutie gekozen? Ik gebruik de woorden sekswerk en prostitutie door elkaar. Voor mij bestaan ze naast elkaar en betekenen ze in de kern hetzelfde: het aanbieden van seksuele diensten in ruil voor iets, denk aan geld, drugs, onderdak of veiligheid. De mensen over wie het gaat, herkennen zich in één van beide woorden. Waarom zou ik deze dan niet gebruiken? Mogelijk zijn het vooral professionals en beleidsmakers die struikelen over de terminologie.
Vrijwillig en onvrijwillig naast elkaar
‘Ik wil weten waar je staat, dan weet ik of ik liefde moet geven of haat,’ hoorde ik laatst stand-up comedian Jay Francis zeggen. En ik herken dat ook hier. Woorden bepalen of iemand bondgenoot of vijand is. Als ik prostitutie zeg, sta ik dan tegenover mensen die bewust voor dit werk kiezen? En als ik sekswerk zeg, ontken ik dan de misstanden? Als iemand over vrije keuze spreekt, zwijgt hij dan over dwang? Wanneer iemand alleen over uitbuiting spreekt, bestaan er dan geen situaties van autonomie? Binnen de seksindustrie bestaan twee werkelijkheden naast elkaar: vrijwillig en onvrijwillig. Ze delen een wereld, al ontmoeten ze elkaar vrijwel nooit.
Geen spelregels
Ik ben van mening dat we in Nederland een eerlijk gesprek te voeren hebben over beleid, veiligheid en zelfstandigheid in deze branche. Dit is een lastig gesprek dat zal schuren. Het raakt me dat dit gesprek steeds vaker vastloopt in aannames, of soms helemaal niet meer plaatsvindt. We staan langs de kant van de weg te schreeuwen maar hebben geen zicht op de hele marathon. Maar wat als we het gesprek voeren over (en vooral met) mensen om wie het gaat en minder over termen of spelregels.
Natuurlijk is de vergelijking tussen de sporten en het werken in de seksindustrie te simplistisch, maar de kern blijft: zolang ik alleen mijn marathon zie en mijn man alleen zijn voetbal, missen we elkaar. Het vraagt om de ander te zien, te erkennen en ruimte te geven, vrijwillig en onvrijwillig.
Voetbal- of hardloopschoenen
Met voetbalschoenen zou je mij totaal niet blij maken, en ik zie mijn man zich ook niet direct inschrijven voor een marathon. Dat laat niet weg dat ik kan genieten van het sportplezier dat mijn man heeft en andersom moedigt hij mij elke keer weer aan om voor een marathon te gaan trainen.
De term prostitutie wordt natuurlijk al jaren gebruikt. Voor mij omvat het zowel vrijwilligheid als onvrijwilligheid. Als we voorbij de kampen kijken, ontstaat er mogelijkheid voor een menselijk gesprek waarin zowel vrijwillig als onvrijwillig aan bod komen. Dan is prostitutie een goede woordkeuze. In plaats vanaf één plek ons kartonnen bord op te houden, hebben we dan de mogelijkheid om de hele wedstrijd te zien. Zo voelt iedereen zich gezien en erkend. ‘If a marathon was easy, they called it football’
@ Anja van Aken-Nies (1986) woont met haar man, twee dochters en twee zoons in Groningen. Ze is een betrokken professional in het veld van prostitutie en mensenhandel, spreker en verbinder in het Nederlandse zorglandschap. Anja houdt van missionair leven, van marathons lopen en zoekt naar manieren om het onmogelijke mogelijk te maken - gedreven door haar geloof in God, in menselijkheid en gelijkwaardigheid.